Veel van de elementen uit de studie naar implementatie van Pressman en Wildavsky komen ook in het boek Management in netwerken (H. den Bruijn/E. ten Heuvelhof, 2007) terug. Een aantal van deze elementen is in dat opzicht evenzeer van toepassing op implementatie, zoals we die hier eerder behandelden in de paragrafen Complexity of joint action en Implementatie als evolutie.
Kenmerkende elementen zijn bijvoorbeeld:
- Pluriformiteit: pluriformiteit en variëteit in actoren, belangen, machtsmiddelen
- Geslotenheid en weerstand op grond van andere referentiekaders etc.
- Interdependentie: wederzijdse afhankelijkheden tussen actoren die meervoudig en meervorming kunnen zijn, (multilateraal, (a)synchroon, dynamisch, etc.)
- Dynamiek (van de tijd): pluriformiteit, geslotenheid en weerstand, wederzijdse afhankelijkheden veranderen door de tijd en beïnvloeden elkaar. Kansen worden bedreigingen en omgekeerd.
- Grilligheid / onvoorspelbaarheid van besluitvorming door het veranderen van actoren, van belangstelling, ongestructureerdheid, diverse niveaus/gremia van overleg, meebewegen/veranderen van problematiek etc.
In het managen van processen gaat het vooral om het effectief hanteren van bepaalde strategieën en het rekening houden met bepaalde proces- en netwerkaspecten. De uitkomsten van implementatie van beleid zijn dan meer concreet te beïnvloeden en te sturen. Daarnaast gaat het er in zo’n proces ook om de uitvoering en resultaten goed te borgen met de betrokken partijen en te communiceren met de formele (vaak bovengeschikte) structuur/hiërarchie in wiens opdracht de implementatie als proces wordt uitgevoerd.
Essentiële en effectieve strategieën kunnen dan bijvoorbeeld zijn:
- Actorenanalyse
- Redundantie in informatie- en relatiemanagement (het meervoudig onderhouden en bijhouden van informaties en relaties)
- Multi-issue besluitvorming, (besluitvorming die voor meerdere partijen profijtelijk is)
- Managen van winnaars en verliezers (om ze in het proces te houden)
- Het hanteren van procesmatige aspecten zoals:
- Ruime, open, multi-issue doelstellingen of als uitkomst van een proces
- Gebruik maken van de committentkracht/dimensie van actoren
- Informatie hanteren als machtsbron
- Besluitvorming als een doorlopend proces.
Ook het hanteren van bepaalde spelregels is dan van belang, zoals bijvoorbeeld:
- Betrouwbaarheid
- Respecteren van bepaalde kernwaarden actoren
- Reciprociteit: voor wat, hoort wat
- Proportioneel handelen
- Respecteren van ritueel en procedures.
Dilemma met hiërarchie
Implementatie kent zijn intrinsieke dilemma met beleid. Beleid als het start/eindpunt voor de implementatie is altijd iets van de formele structuur, die vaak daaraan hoger of bovengeschikt is. Zo kent ook netwerkmanagement zijn intrinsieke dilemma met de hiërarchie. Ook hier geldt dat de visie, het beleid en de aansturing daarop de expliciete verantwoordelijkheid en taak is van de formele hiërarchie. In een zekere zin is hiërarchie onontkoombaar. Daar is een aantal redenen voor: - Elke organisatie of netwerk kent in zich een min of meer formele structuur. Deze zijn vrijwel altijd hiërarchisch van aard. Vaak is er een top of bovenlaag, die via een systeem van mandatering en delegaties de organisatie of het netwerk aanstuurt.
- Externen moeten een organisatie of netwerk kunnen aanspreken of verantwoordelijk kunnen stellen voor bepaalde handelingen. Dat zal vrijwel altijd degene moeten zijn met een formele bevoegdheid
- Het intrinsieke dilemma van hiërarchie versus de werkvloer. In een organisatie bestaan altijd twee werkelijkheden, die van de hiërarchie en de werkvloer/de organisatie van elke dag. In een hiërarchie gaat het vaak om duidelijk zijn, daadkracht tonen, doelen stellen en tijdpaden. In de alledaagse werkelijkheid van de werkvloer/organisatie is dat allemaal minder verstandig of relevant. Er moet dus altijd ruimte en tijd zijn voor een spel van overleg en onderhandelen tussen wat kan, hoe het loopt en wat moet. Met name voor bepaalde actoren en posities in een organisatie en collectief netwerk levert dit klemposities op en confrontaties met doelen en effectieve realisaties.
Implementatie en netwerkmanagement kenmerken zich dus beide door de procesmatig gerichte en multi-actoren gerichte benadering en als zodanig wordt ook implementatie gevangen in het dilemma van het omgaan met formele structuren. Het netwerkmanagement biedt effectieve manieren hoe om te gaan met dit dilemma.
