Discussie

Op het voorblad van deze onderzoeksscriptie gaven we als ondertitel mee een citaat van K.E. Weick naar analogie van The social psychology of organizing, 1969, 1981:

• “Implementeren en de resultaten van implementatie zijn als een evolutionair proces van het organiseren van zingeving (betekenis) aan de werkelijkheid, die slechts bij het terugblikken een rationaliteit vertoont.”

In deze discussie stellen we dat dit citaat van Weick, toegepast op het fenomeen implementatie in feite de rode draad van dit onderzoek is. Op basis van deze studie kan men stellen dat implementatie vooral het organiseren is van zin en betekenis geven aan een werkelijkheid, zoals die in een evolutionaire en dynamische context zich aan ons voordoet. Die werkelijkheid is dan “de werkelijkheid van het geïmplementeerde beleid van de rampen en crisisbestrijding en het rationaliseren daarvan zoals dat vooraf is beoogd door de overheid”.

Wellicht is het nader te onderzoeken of dit fenomeen breder van toepassing is dan alleen voor het beleidsveld van de rampen en crisisbestrijding. Afgezien van de recent vanuit VWS (2009) centraal aangestuurde bestrijding van de Influenzapandemie is in Nederland dit beleidsveld nog niet zo stringent van overheidswege beleidsmatig in normering en aansturing dichtgetimmerd. Hierdoor zijn de vrijheidsgraden nog groter en kan implementatie van het beleid beter in de werkelijkheid van de dagelijkse praktijk zijn betekenis krijgen. Bij een meer stringent beleid in Nederland, zoals bijvoorbeeld historisch het onderwijsbeleid, waarin de centrale overheid ook het uitvoeringsniveau sterk bepaalt, doen deze onderzoeksbevindingen misschien minder opgeld.

Blijft staan dat dit onderzoek aantoont dat implementatie van beleid altijd primair van doen heeft met de door ons ervaren werkelijkheid, waarin de dynamiek en processen in een multi-actorgerichte omgeving gelden en dat dit in belangrijke mate de zingeving en betekenis bepalen, die we eraan geven. En dat degenen, die implementeren of vanuit management daarvoor verantwoordelijk zijn, zich vaak gevangen weten tussen de logica van de rationeel planmatige benadering of de dynamica van de procesmatige en evolutionaire processen om hen heen.

Daaruit kan men de algemene aanbeveling doen dat het verstandig is de focus van implementatieprocessen vooral te richten op het hanteren en toepassen van relevante strategieën en methoden, die daarop inspelen. In die zin geeft de onderzochte literatuur van “implementatie als netwerkmanagement" (zie de Bruijn en Ten Heuvelhof)  daartoe de meest concrete handvaten voor toepassing in de praktijk. Voor het management of degene, die moet implementeren, liggen hier grote uitdagingen en dilemma's. Hoe slagen zij erin om steeds de juiste verbindingen te leggen en een zinvolle betekenins te geven aan  de perspectieven van betrokken partijen/actoren en ook loyaal te blijven aan het vastgestelde beleid of de formele hiërarchie? Of blijven zij gevangen in een ogenschijnlijk onmogelijke en tegenstrijdige opgave ("prisoners"dilemma)? Het zich daarvan continue bewust zijn is al een groot deel van het leren hoe om te gaan met dit vraagstuk.

Dat de bevindingen uit deze onderzoeksstudie naar implementatie en de gevonden fenomenen ook in een bredere context van sociaal wetenschappelijke benaderingen aan de orde zijn, moge blijken uit de volgende vergelijkbare benaderingen:

Vanuit Relationeel Organiseren (R. Bouwen, Relationeel organiseren, de sociale constructie van praktijkgemeenschappen en gedeelde betekenis, Systeemtheoretisch bulletin 2004):

• "In een relationeel constructivistische benadering accepteert men dat organiseren (i.c. het implementeren van bijvoorbeeld veranderingen) een proces is van richting geven aan inter-afhankelijkheden tussen diverse actoren in een sociaal proces. Implementeren is een organiseerproces van betekeniscreatie op grond van verschillende bijdragen van actoren bij het uitbouwen van praktijkgemeenschappen en sociale inclusie. Het is de taak om de grenzen tussen actoren en hun onderlinge organisatieniveaus te ontwikkelen met een tweeledige kwaliteit, namelijk identiteitsbevestigend en integrerend in een en dezelfde beweging.”

Vanuit de Configuratietheorie (C. J. A. M. Termeer and B. Kessener. Revitalizing Stagnated Policy Processes: Using the Configuration Approach for Research and Interventions, Journal of Applied Behavioral Science 2007; 43; 256).:

• “Uitvoeren van overheidsbeleid (i.c. implementeren van bijvoorbeeld landbouwbeleid) is als een sociaal organiseerproces van zingeving (betekenis) in een patroonvorming van diverse configuraties van actoren, die continu veranderen in de tijd. Hierin in zijn stagnaties en remmingen als normaal te verwachten en het doorbreken ervan en het vitaliseren van voorwaartse ontwikkelingen een uitdaging. Uitvoerders hebben er baat bij als zij leren vooral vanuit een sociaal en cognitief perspectief deze processen en patronen te herkennen en leren daarin adequaat te interveniëren en te handelen.”