Wat is de kracht van metaforen? In het boek “Metaphors, we live by” (George Lakoff and Mark Johnson, 1980) maken de schrijvers duidelijk dat we vaak in ons dagelijks leven metaforen gebruiken om met een gestructureerd en afgebakend concept andere concepten voor onszelf beter te structuren, te begrijpen en ze zo in ons gedrag verder toe te passen. Zoals we (onbewust) denken, zo handelen we ook. Als we zeggen “tijd is geld” dan denken we vaak in termen van: tijd is kostbaar, verspilde tijd en zijn nuttige waarde. En dus proberen we in ons gedrag ook effectief om te gaan met de tijd, die we besteden aan werken, vrij tijd, etc.
In de vragenlijst zitten twee vragen (vraag 8 & 9, n=23), waarin we gebruik maken van metaforen om tot een procestypering voor de implementatie in de regio te komen. De ene vraagt naar een eigen metafoor voor het proces van implementatie in de eigen regio en de andere naar in hoeverre men zich herkent in een vijftal metaforen. Deze vijf metaforen zijn een omschrijving van processen, zoals op basis van de onderzochte literatuur kunnen worden geformuleerd.
In de vragenlijst gebruiken we een metafoor voor implementatie van:
- een metamorfose van plan naar werkelijkheid voor:
- een rationele benadering van een plan naar de uitvoering in de praktijk
- een gezamenlijk boottocht door een wildwaterstroom voor:
- het handelen in gezamenlijkheid met multi-actoren (joint action, Wildavsky)
- een jazzorkest dat een onbekende partituur oefent voor:
- het proces van evolutie en interactie (Weick)
- de schuivende tafel voor:
- een strategie benadering met multi-actoren (netwerkmanagement, ten Heuvelhof)
- een weg door gevaarlijk terrein met valkuilen voor:
- het krachtenspel multi-actoren (netwerkmanagement, behoudend/defensief)
- de boottocht in de wildwaterstroom (57%)
- het jazzorkest dat een partituur beoefent (61%)
- en de schuivende tafel. (61%)
- als een metamorfose van plan naar werkelijkheid (30%) of
- een weg door gevaarlijk terrein met valkuilen (48%).
In hun toelichtingen geven respondenten over deze typeringe o.a. het volgende aan:
- De metamorfose
- Over de metamorfose van plan naar werkelijkheid geven sommigen aan dat het plan nog lang niet klaar is en het zeker nog niet is gelukt om het werkelijkheid te laten zijn.
- De boottocht in wildwater
- Hiervan geeft men aan dan we nog steeds in het wilde water zitten en voorlopig wel blijven. Soms lijkt er geen duidelijke koers te zijn, dus je koers vinden en houden is op dit moment in deze typering belangrijk.
- Het jazzorkest
- Deze metafoor spreekt velen erg aan in levendige opmerkingen. Belangrijk is dat we in dienst van het orkest willen staan en dat de dirigent de musici aanspreekt. Alles hangt af van goede musici en een goed dirigent. We zijn al een stuk op de goede weg met het oefenen, maar we oefenen nog te weinig. De dirigent is nog niet duidelijk genoeg en de juiste maatvoering ontbreekt nog. Er is nog een weg te gaan voordat een goede uitvoering zal slagen.
- De schuivende tafel
- Dit speelt voor veel respondenten het meest op het terrein van bestuur, beleid en management, zoals de ontwikkeling van de veiligheidsregio. En soms zijn we ook erg wisselvallig daarin, zoals bijvoorbeeld: eerst is overstroming geen beleidskoers, later wordt het opgelegd en willen we ermee voorop lopen. Vaak gaan zaken over veel schijven, zoals bijvoorbeeld het annuleren van de geplande grote multi-oefening.
- Gevaarlijk terrein
- Dat bepaalde zaken behoedzaam gelopen moeten worden, zoals bijvoorbeeld de ontwikkeling van de gemeentelijke kolom, is voor veel respondenten duidelijk. Men ervaart echter erg weinig onderlinge achterdocht en men is van mening dat er in deze regio ook best wel de durf aanwezig is om risico’s te nemen.
Het eigen metaforenbeeld
In de vraag naar een eigen metafoor geven de respondenten een zeer gevarieerd palet aan procestyperingen weer in een metafoor. In totaal worden er 25 verwoord. Gerangschikt in een classificatie naar een voorwaartse of remmende ontwikkelingsrichting, zijn daarvan 11 metaforen (44%) voorwaarts gericht en 14 metaforen remmend (56%). De voorwaarts gerichte metaforen spreken vooral van groei in o.a.:
- hoogwaardig ontwerp,
- ondernemingsschap en creatief,
- groei naar volwassenheid,
- geloof en houding,
- solide en betrouwbaarheid en
- op samenwerking en op elkaar gericht.
Bij de remmende metaforen clusteren de metaforen zich vooral in een symboliek voor:
- traagheid,
- oncontroleerbaarheid,
- gebrek aan sturing, ongeleidheid,
- vrijblijvendheid,
- gehaastheid,
- beperktheid,
- inflexibiliteit en
- geringe kwaliteit.
